Hakkı Hakkı'nın hakkını yemiş
İki Hakkı'nın kavgasını anlatan bir halk tekerlemesi. İsim ile “hak” kelimesi aynı sesten çıktığı için metin bir kelime oyununa döner: Hakkı'nın hakkı, Hakkı'dan hakkı, Hakkı'ya hakkı. Her cümlede ekler değişir, kök aynı kalır.
Hakkı Hakkı'nın hakkını yemiş. Hakkı Hakkı'dan hakkını istemiş. Hakkı Hakkı'ya hakkını vermeyince Hakkı da Hakkı'nın hakkından gelmiş.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Dağda yağmur, bağda yağmur, her yerde yağmur.
- Hasan'ın ağacı dağda, Hüseyin'in ağacı bağda.
- Bahçede ağaç, ağaçta dal, dalda ağustos böceği.
- Dağ havası soğuk, dağ suyu soğuk, dağ yolu uzun.
- Herhalde yağmur yağacak, herhalde yarın da yağar.
- Sabahları bahçede kahve, akşamları sahilde sohbet.
Nerede nefes alınır
- Hakkı Hakkı'nın hakkını yemiş.
- Hakkı Hakkı'dan hakkını istemiş.
- Hakkı Hakkı'ya hakkını vermeyince
- Hakkı da Hakkı'nın hakkından gelmiş.
H ve çift K
Metnin iki zor sesi var. Birincisi kelime başındaki H: “Hakkı”, “hakkını”. Hızlı konuşmada H kolayca düşer ve “Akkı akkını” gibi bir şey duyulur. H, boğazdan çıkan hafif bir nefestir ve her kelimede duyulmalı.
İkincisi çift K. “Hak-kı” yazıldığı gibi iki K ile söylenir: K'de kısa bir tutma olur, sonra ikinci hece başlar. Tek K ile “Hakı” demek kelimeyi bozar. Metinde on iki çift K var; hepsini tutmak dil arkasını yorar.
Ekler de karışır: “-nın”, “-dan”, “-ya”, “-nı”, “-ndan”. Hızlanınca dil bir cümlenin ekini sonrakine taşır ve “Hakkı Hakkı'nın hakkını istemiş” gibi karışık cümleler çıkar.
Hakkını yemek, hakkından gelmek
Tekerleme iki bilinen deyimle oynar. “Hakkını yemek”, birine ait olanı ona vermemek, onu aldatmaktır. “Hakkından gelmek” ise birini yola getirmek, cezasını vermek demektir. Böylece hikâye tamamlanır: hakkı yenen Hakkı sonunda öbürünün hakkından gelir.
Bu anlam ezbere yardım eder. Dört cümle dört adım: yemiş, istemiş, vermemiş, hakkından gelmiş. Adımları bildiğinde ekleri karıştırmak zorlaşır.
Çalışma yolu
Önce “Hakkı” kelimesini çift K'yi abartarak beş kez söyle. Sonra her cümleyi ayrı ayrı, noktalarda nefes alarak çalış. Üçüncü cümle virgülsüz ve uzundur; “vermeyince”den sonra kısa bir durak bırak.
Hızlanırken H'lerin kaybolmadığından emin olmak için kendini telefonla kaydet ve dinle. H'ler duyuluyor, çift K'ler tutuluyorsa metni üç kez art arda söyle.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Hakkı Hakkı'nın hakkını yemiş ne anlatıyor?
- Hakkı adlı iki kişinin hikâyesini: biri ötekinin payını alır, öteki geri ister, alamayınca da onu cezalandırır. İsim ile “hak” kelimesinin benzerliği, bu küçük hikâyeyi bir tekerlemeye çevirir.
- Hakkı tekerlemesi neden zor?
- On iki kelime aynı kökle başlar ve yalnız ekleri değişir. Hem H'yi hem çift K'yi her seferinde tutmak gerekir; yorulunca ikisi de kaybolur.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.