Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız
Tek bir uzun kelime ve bir soru ekinden oluşan tekerleme: bir ülke adına art arda ekler gelir ve sonunda bir soru çıkar. Türkçenin ekleri nasıl üst üste koyduğunu gösteren en bilinen örneklerden biridir. Söylerken zorluk seslerde değil, ekleri sırasıyla ve eksiksiz tutmakta.
Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız?
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Unuttuklarımızı hatırladık, hatırladıklarımızı unuttuk.
- Düşündüklerimizi söyledik, söylediklerimizi düşünmedik.
- Kazandıklarımızı kaybettik, kaybettiklerimizi kazandık.
- Gelebilecekler gelsin, gelemeyecekler gelemeyeceklerini bildirsin.
- Gördüklerimizi görmeyenlere, görmediklerimizi görenlere anlatalım.
- Gözlükçüler gözlükçülükten, gözlükçü olmayanlar gözlüklerden anlar.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız?
Kelime ek ek
Kelime bir ülke adına sekiz ek eklenerek kurulur: Çekoslovakya + lı + laş + tır + ama + dık + lar + ımız + dan. “-lı” oralı olanı, “-laş” öyle olmayı, “-tır” birini öyle yapmayı, “-ama” bunu yapamamayı anlatır. Sonraki ekler bu işin kimlere yapılamadığını söyler.
Anlamı kabaca şu: “Siz, Çekoslovakyalı yapamadığımız kişilerden biri misiniz?” Gerçek hayatta kimse bunu sormaz. Bütün tadı, bir kelimenin bu kadar uzayabilmesinde.
Çekoslovakya artık yok: ülke 1993'te Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olarak ikiye ayrıldı. Tekerleme ise eskisi gibi söylenmeye devam ediyor.
Hangi ekler yutulur
En sık kaybolan kısım ortadaki “-tıra-ma-” bölümüdür. Hızlanınca “-laştıramadık” kısmı “-laşamadık”a ya da “-laştırmadık”a kısalır. İkincisi anlamı da değiştirir: “yapamadık” yerine “yapmadık” olur.
İkinci tuzak “-lı-laş-” geçişi: iki hecede üst üste L gelir ve dil birini atlar. “Ya-lı-laş” hecelerini ayrı ayrı söylemek bu atlamayı önler. Son olarak “mısınız” ayrı bir kelimedir ve ses burada soru tonuyla hafifçe yükselir.
Merdiven gibi kurmak
Kelimeyi baştan kur: önce “Çekoslovakya”, sonra her seferinde bir ek ekleyerek yeniden baştan söyle. Son eke vardığında kelimenin bütünü ağzına oturmuş olur. Her basamak bir öncekinin üstüne çıkar.
Nefes için tek kural: kelimeye tam bir nefesle başla, ortada durma. Hece hece yavaş söylediğinde bile kelime bir nefese sığar. Sonra hızı artır; “-tıra-ma-” hâlâ duyuluyorsa hazırsın.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız ne demek?
- Kabaca “Çekoslovakyalı hâline getiremediğimiz kişilerden biri misiniz?” demektir. Soru gerçek değil, bir şakadır; Türkçenin eklemeli yapısını gösterir.
- Türkçenin en uzun kelimesi bu mu?
- Hayır, daha uzun örnekler de kurulabilir; Türkçede ekler kurallara uydukça kelime uzamaya devam eder. Bu kelime en uzunu olduğu için değil, çok bilindiği için ünlü.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.