İbiş'le Memiş mahkemeye gitmiş
İki kişinin mahkemeye gidişini soran kısa bir tekerleme. İsimler kafiyeli, fiil de “mahkeme” kelimesinden türemiş: mahkemeleşmek, yani birbirini dava etmek. Asıl soru, ikisinin mahkemeleşip mahkemeleşmediği; cevap dilin ucunda karışır.
İbiş'le Memiş mahkemeye gitmiş, mahkemeleşmiş mi, mahkemeleşmemiş mi?
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Yolcular yolculuklarını, yolcuları uğurlayanlar yolcularını anlattı.
- Ev, evler, evlerimiz, evlerimizdekiler, evlerimizdekilerden haber var mı?
- Yapabildiklerimizi yapamayanlara, yapamadıklarımızı yapabilenlere anlattık.
- Taşıyabildiklerimizi taşıdık, taşıyamadıklarımızı taşıyabilenlere bıraktık.
- Bildiklerimizi bilmediklerimizden, bilmediklerimizi bildiklerimizden ayıralım.
- Hazırlayabileceklerimizi hazırladık, hazırlayamayacaklarımızı da hazırlayabilecek olanlara bıraktık.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- İbiş'le Memiş mahkemeye gitmiş,
- mahkemeleşmiş mi, mahkemeleşmemiş mi?
Mahkemeleşmek ve tek hecelik fark
“Mahkemeleşmek” sözlükte de var: karşılıklı olarak birbirini dava etmek. Günlük dilde seyrek duyulur; tekerlemenin asıl işi onun olumsuz biçiminde. Olumlu biçim “mah-ke-me-leş-miş” beş hece, olumsuz biçim “mah-ke-me-leş-me-miş” altı hece. Aradaki “-me-” yutulursa iki seçenek aynı çıkar.
“Mahkeme” kelimesinde H hece sonunda durur: “mah-ke-me”. Hızlı konuşmada bu H düşer ve kelime “makeme” olur. H'yi kısa bir nefes gibi duyur; ardından gelen K ile karışmasın.
Ş de sık geçer: “İbiş”, “Memiş”, “gitmiş”, “-leşmiş”. Hepsi kelime sonunda ve hepsi bir sonraki kelimeye bağlanır. Ş'nin ardından M geldiğinde dudaklar hızla kapanmak zorunda kalır; Ş kısalır ve S'ye benzer.
Nasıl çalışılır
“İbiş'le” aslında “İbiş ile” demektir; “ile” kısalıp isme bağlanmıştır. Bu kısalmada L tek kalır ve Ş'den L'ye geçiş hızlı olmalı. Hızlanınca çoğu kişi bu L'yi yutar ve “İbişe Memiş” gibi bir şey söyler.
İsimlerle başla: “İbiş'le Memiş”. İki ismin kafiyesi ritmi kurar. Sonra “mahkemeye gitmiş”i ekle ve virgülde nefes al; ilk yarı hikâyeyi anlatır.
İkinci yarı iki sorudan oluşur. Her soruyu ayrı söyle ve “mi”de sesini hafifçe yükselt. Soru tonu iki seçeneği birbirinden ayırır; ton düzleşince ekler de karışır.
Hece saymak burada da işe yarar: beş ve altı. Parmakla sayarak yavaş söyle, sonra aynı sayıyla hızlan. Üç kez art arda söylediğinde “-memiş” hâlâ duyuluyorsa hız yerinde demektir.
Bu tekerleme hakkında sorular
- İbiş ile Memiş kim?
- Tekerlemede kim oldukları anlatılmaz; aynı sesle biten iki isimdir. Aynı sesle biten bu iki ad, tekerlemenin ritmini daha ilk iki kelimede kurar.
- İbiş'le Memiş tekerlemesi neyi çalıştırır?
- Uzun eklerde hece yutmamayı, H'yi hece sonunda duyurmayı ve Ş'yi kelime sonunda net tutmayı. Kısa ama üç ayrı zorluğu bir arada taşır.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.