Ocak kıvılcımlandırıcılardan mısın
Soru ve cevaptan oluşan bir ek tekerlemesi. Birine ocakta kıvılcım çıkaranlardan mı, kapıyı gıcırdatanlardan mı olduğu sorulur; cevap “ikisinden de değilim” olur. Kelimeler uzun, ekler çok ve her ek duyulmazsa ne soru ne cevap anlaşılır.
Ocak kıvılcımlandırıcılardan mısın, kapı gıcırdatıcılardan mısın? Ne ocak kıvılcımlandırıcılardanım, ne kapı gıcırdatıcılardanım.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Anlattıklarımızı anlayamayanlara yeniden anlatalım; anlayabilenlere anlatamadıklarımızı da anlatalım.
- Toplayabildiklerimizi topladık, toplayamadıklarımızı da toplayabilen komşularımızın yardımıyla topladık.
- Sevindirebildiklerimizi sevindirdik, sevindiremediklerimizi sevindirebilmek için bir kez daha deneyeceğiz.
- Yetiştiremeyeceğimizi düşündüğümüz siparişleri yetiştirdik, yetiştirdiklerimizi de zamanında teslim ettik.
- Değiştirebileceklerimizi değiştirelim, değiştiremeyeceklerimizi değiştirebileceklerimizden ayırmayı öğrenelim.
- Başaramayacağımızı söyleyenlere inat, başarabileceklerimizi başardık, başaramadıklarımızı da başarabilenlerden öğrendik.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Ocak kıvılcımlandırıcılardan mısın,
- kapı gıcırdatıcılardan mısın?
- Ne ocak kıvılcımlandırıcılardanım,
- ne kapı gıcırdatıcılardanım.
İki uzun kelime nasıl kurulur
İlk kelime: kıvılcım + la + n + dır + ıcı + lar + dan. Kıvılcımlanmak kıvılcım saçmak, kıvılcımlandırmak buna yol açmak, kıvılcımlandırıcı da bunu yapan kişidir. İkinci kelime daha kısa ama aynı mantıkla kurulur: gıcırda + t + ıcı + lar + dan, yani kapıyı gıcırdatanlardan.
Cevapta ekler bir adım daha uzar: “-dan” yerine “-danım” gelir, yani “onlardanım”. Soruyu cevaptan ayıran tek şey bu son ek. Yutulursa cevap soruyu tekrar etmiş gibi duyulur.
Nerede dil takılır
“Kı-vıl-cım” kelimesinin üç hecesinde de I var; aralarına V, L ve C girer. Hızlı söylerken V düşer ve “kılcım” çıkar. Hemen ardından gelen “-landırıcı” ise L, N, D ve R'yi peş peşe dizer.
“Gıcırdatıcı” kelimesinde G ile C, sonra D ile T yan yana durur. Hızlanınca titreşimli ve titreşimsiz çiftler karışır; “kıcırtatıcı” gibi biçimler duyulur. Her ünsüzü kendi sesiyle söylemek için önce yavaş ve hece hece git.
Soru, cevap ve nefes
Metin iki cümledir ve nefes yerleri belli: her virgülde ve soru işaretinde. Uzun kelimeye nefesin sonunda girme; her parçaya taze nefesle başla.
Soruyu soru tonuyla, cevabı kararlı bir tonla söyle. Ton değişimi iki cümleyi ayırır ve ekleri hatırlamanı kolaylaştırır. Sonra metni üç kez art arda dene; “-danım” ekleri hâlâ duyuluyorsa hızlan.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Ocak kıvılcımlandırıcılardan mısın ne demek?
- “Ocakta kıvılcım çıkaranlardan mısın, yoksa kapıyı gıcırdatanlardan mı?” demek. Cevap: ne o, ne bu. Anlamdan çok, ekleri üst üste koyma oyunudur.
- Bu tekerlemeyi kimler çalışmalı?
- Uzun kelimelerin ortasında hece yutanlar ve konuşurken ekleri hızla geçenler. Türkçede uzun ekli kelimeler günlük konuşmada sık çıkar; bu metin onları tam söylemeye alıştırır.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.