Elalem ala dana aldı
Komşunun aldığına imrenen birinin şikâyeti gibi kurulmuş bir halk tekerlemesi. Ala dana, yani benekli bir sığır yavrusu, önce iki kelime olarak geçer, sonra ekler alıp tek ve çok uzun bir fiile dönüşür. Zorluk bu dönüşümde.
Elalem ala dana aldı, aladanalandı da biz bir ala dana alıp aladanalanamadık.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Ararlar, sorarlar, yorulurlar, sonunda yolu bulurlar.
- Orhan'ın ördekleri göle, Erol'un ördekleri dereye girer.
- Dere kenarında dört leylek var, dördünün de kanadı lekeli.
- Bir rafta kırk kırmızı kalem, öbür rafta kırk lacivert kalem var.
- Ressam Rıza kara kalemle kara kale, kırmızı kalemle kırmızı kale çizer.
- Kırk kere sorarlar, kırk kere anlatırız, kırk birinci kere yine sorarlar.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Elalem ala dana aldı, aladanalandı da
- biz bir ala dana alıp aladanalanamadık.
Ala dana nasıl fiile dönüşür
“Ala” alaca, yani benekli demektir; “dana” da bir yaşına kadar olan sığır yavrusu. Tekerleme bu iki kelimeyi birleştirip “aladanalanmak” diye uydurma bir fiil yapar: ala dana sahibi olmak, ala danalı hâle gelmek gibi. Şakası da buradan gelir.
Metin A ile L üzerine kuruludur. “Elalem ala dana aldı” parçasında dört kelimeden üçünde L, hepsinde A var. Ağız aynı hareketi tekrar ederken bir hece eksik ya da fazla çıkar: “aladanandı”, “aladanalalandı” gibi.
En uzun kelime sondaki “a-la-da-na-la-na-ma-dık”: sekiz hece. İçinde “la” ve “na” ikişer kez geçtiği için dil sayıyı kaybeder. “Yapamamak”taki gibi “-ama-” kısmı da çoğu zaman yutulur ve cümlenin anlamı tersine döner.
Çalışma sırası
Önce uzun kelimeleri ayrı ayrı kur: “aladanalandı” ve “aladanalanamadık”. Her heceyi parmakla say, sonra iki kelimeyi el çırparak, her heceye bir alkışla söyle. Hece sayısı oturunca hız kendiliğinden gelir.
Nefes için en iyi yer “aladanalandı da”dan sonrası. Cümlenin ikinci yarısı uzun bir kelimeyle biter. O kelimeye yarım nefesle girersen son heceler kaybolur.
Fısıltı testi burada çok işe yarar. Fısıltıyla söylediğinde “-namadık” kısmındaki her hece duyuluyorsa normal seste de duyulur.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Elalem ne demek?
- Sözlükte “el âlem” diye ayrı yazılır ve “yabancılar, başkaları” demektir. Çoğu zaman biraz sitemle söylenir: “El âlem ne der?” Tekerlemede de bu sitem var. Başkaları ala dana alıp mutlu olmuş, biz olamamışız.
- Aladanalanmak gerçek bir kelime mi?
- Hayır, tekerlemenin uydurması. Türkçenin ek kurallarıyla kurulduğu için kulağa doğal gelir ve herkes ne demek istediğini anlar. “Sarımsaklamak” gibi gerçek fiiller de aynı yoldan, bir ada “-la-” eklenerek kurulur.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.