Kartal kalkar dal sarkar
Dört kelimeyle kurulmuş, sonra tersine çevrilmiş kısa bir halk tekerlemesi. Kartal havalanır, dal aşağı sarkar; ikinci yarıda aynı resim geri sarılır. Zorluğu uzunluğunda değil: R ile L dört kelimeye dağılmıştır ve hızlanınca yer değiştirir.
Kartal kalkar dal sarkar, dal sarkar kartal kalkar.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Lale Leyla'ya lale, Leyla Lale'ye leylak verdi.
- Kurtlar uluyor, kurtlar uluyunca kuşlar susuyor.
- Lokantada limonlu levrek, limanda limonsuz levrek.
- Karar verirsen yürürsün, vermezsen yerinde kalırsın.
- Ararlar, sorarlar, yorulurlar, sonunda yolu bulurlar.
- Orhan'ın ördekleri göle, Erol'un ördekleri dereye girer.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Kartal kalkar dal sarkar,
- dal sarkar kartal kalkar.
Hangi seslerde dil sürçer
Dört kelimenin dördü de aynı kalıpta: “kartal”, “kalkar”, “dal”, “sarkar”. Hepsinde A var; “kartal” ile “kalkar”da hem R hem L, “dal”da yalnız L, “sarkar”da yalnız R var. Dil bu yüzden hangi kelimede hangi sesin olduğunu karıştırır. Tipik kayma “kalkar” yerine “karkar”, “kartal” yerine “kaltar” demektir.
İkinci tuzak kelime sonundaki R. “Kalkar” ve “sarkar” R ile biter, “kartal” ve “dal” L ile. Hızlı söylerken sondaki R kolayca düşer, “kalka”, “sarka” gibi duyulur. Sondaki L de R'ye kayabilir: “kartar”. Bu metinde “kartal” ile “kalkar”ı birbirinden ayıran tam da bu son ses.
Virgülden sonra kelimeler ters sırayla gelir. Ağız ilk yarının düzenini ezberlemiştir ve “dal sarkar” yerine yeniden “kartal kalkar” ile başlamak ister. Hata çoğu zaman sesten değil, bu sıra değişiminden çıkar.
Nasıl ezberlenir, nasıl hızlanır
İşe çiftlerle başla: “kartal – kalkar”, sonra “dal – sarkar”. Her çiftte R'nin ve L'nin yerini abartarak söyle. R'de dil ucu bir kez titresin, L'de üst dişlerin arkasına yaslansın. Çiftler temiz çıkınca ilk yarıyı birleştir.
Nefesi virgülde al, yarım cümlenin ortasında değil. Bu kadar kısa bir metin tek nefeste de söylenir. Ama virgüldeki küçük durak, ikinci yarının ters sırasını hatırlaman için sana zaman kazandırır.
Sonra tamamını art arda üç kez söyle. Üçüncüsünde de “sarkar”ın sonundaki R duyuluyorsa hızı biraz artır. Ölçü olarak virgülden sonraki ilk kelimeyi dinle: “dal” yerine “kartal” çıkıyorsa sıra karışmıştır, hızı geri al.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Kartal kalkar dal sarkar ne anlatıyor?
- Küçük bir sahne: bir kartal ve bir dal var, biri havalanır, öteki sarkar. Mantıklı bir hikâye aramaya gerek yok. Sesi için kurulmuş bir halk tekerlemesi; yazarı bilinmiyor.
- Bu tekerleme kimin işine yarar?
- R'yi kelime sonunda yutanların ve hızlanınca R ile L'yi karıştıranların. Kısa olduğu için günün ilk ısınması olarak da iyidir: bir dakikada on kez söylenir.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.