Şemsi Paşa pasajında
Türkçenin en ünlü kısa tekerlemelerinden biri: beş kelime, ama içinde S, Ş ve Z sürekli yer değiştirir. Çoğu kişi ilk iki kelimeyi rahat söyler, “büzüşesiceler”de takılır.
Şemsi Paşa pasajında sesi büzüşesiceler.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Şu sözü sen söyledin, şimdi sözünde dur.
- Aşçı seksen şişi sıra sıra ızgaraya dizdi.
- Susayan serçe su içer, su içen serçe susar.
- Şu şişedeki su soğuk, şu sürahideki su sıcak.
- Kazlar sazlıkta yüzer, sazlar kazları gizler.
- Şişman kedi şiltede, sıska kedi sepette uyuyor.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Şemsi Paşa pasajında
- sesi büzüşesiceler.
S, Ş ve Z nerede yer değiştirir
Kelimeleri ıslıklı seslerine göre ayır. “Şemsi” Ş ile başlar, S ile devam eder; “Paşa”da Ş, “pasajında”da S ve J, “sesi”de iki S, “büzüşesiceler”de Z, Ş ve S var. Dil her kelimede ucunu biraz öne ya da geri almak zorunda kalır.
Tipik kaymalar şunlar: “Şemsi” yerine “Şemşi”, “pasajında” yerine “paşajında”, “büzüşesiceler” yerine “büzüsesiceler”. Ş bir kez öne çıkınca dil onu sonraki kelimeye de taşır, ses bir kelimeden ötekine bulaşır.
“Pasajında”daki J de unutulur. J ile Ş ağızda aynı yerde çıkar, yalnız J'de ses telleri titrer. Hızlanınca J ya Ş'ye ya da C'ye kayar. Kelimeyi “pa-sa-jın-da” diye, J'yi tam duyurarak söyle.
Büzüşesiceler ne demek
“Büzüşmek” kırışıp küçülmek, toplanıp ufalmak demektir. Sondaki “-esice” eki Türkçede beddua kurar; “boyu devrilesice” gibi kalıplarda görülür. “Büzüşesiceler” böylece “büzüşüp kalsınlar” anlamında, kızgın ama şakacı bir söze döner.
Şemsi Paşa'nın kim olduğunu ve hangi pasajın kastedildiğini tekerleme söylemez. Yazarı bilinmeyen bir halk tekerlemesidir. İsim, Ş ile S'yi yan yana getirdiği için tekerlemeye çok uygun düşer.
Takılmadan söylemek için
“Büzüşesiceler”i heceye ayır: “bü-zü-şe-si-ce-ler”. Önce yalnız “şe-si” geçişini on kez söyle; asıl sürtünme bu iki hece arasında. Sonra kelimeyi bütün olarak, ardından tüm cümleyi söyle.
Bu kadar kısa bir metinde nefes sorunu yok; “pasajında”dan sonra yarım saniyelik bir durak yeter. Hızlanırken dişlerinin arasının dar kaldığına, dudaklarının Ş'de öne çıktığına dikkat et. İlk dört kelime kendiliğinden hızlanır; hızı “büzüşesiceler” temiz çıktığında artır.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Şemsi Paşa tekerlemesi neden bu kadar zor?
- Çünkü beş kelimede S, Ş, Z ve J sıralanır ve neredeyse her hecede biri değişir. Dil ucu bu seslerin her biri için çok az yer değiştirir. Hız arttıkça bu küçük fark kaybolur.
- Bu tekerleme en çok kimin işine yarar?
- Hızlı konuşurken S ile Ş'yi karıştıranların. S'lerin her zaman peltek çıktığını düşünüyorsan bir dil ve konuşma terapistine danış: tekerleme var olan bir sesi netleştirir, yeni bir ses kurmaz.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.