Al şu takatukaları
Kulağa uydurma gibi gelen bir kelime üzerine kurulmuş, çok bilinen bir Türk tekerlemesi. “Takatuka” bir şeyin adı, “takatukacı” onunla uğraşan kişi, “takatukalamak” da yapılan iş. Aynı kökün ekler alıp uzadığı her kelimede dil biraz daha zorlanır.
Al şu takatukaları takatukacıya götür, takatukacı takatukaları takatukalamazsa geri getir.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Gökçe gitar, Doğa davul, Kaan keman çaldı.
- Kâğıt kesik, kalem kırık, defter de kayıp.
- Kediler kutuda, köpekler kulübede, kuşlar kafeste.
- Toptancı kırk kutu domates, kırk kutu kiraz getirdi.
- Tik tak, tik tak, duvardaki saat tıkır tıkır işliyor.
- Gece gelen gemi gündüz gitti, gündüz gelen gemi gece gitti.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Al şu takatukaları takatukacıya götür,
- takatukacı takatukaları takatukalamazsa geri getir.
Takatuka ne demek
Takatuka uydurma değil, sözlükte yer alan nadir bir kelime. Anlamlarından biri “gürültü patırtı”, bir başkası eski matbaalarda dizilmiş harfleri oturtmak için üstlerine vurulan takoz. Sözlük “takatukacı”yı da “takatuka yapan veya satan kimse” diye tanımlar. Tekerleme hangi takatukayı kastettiğini söylemez; “takatukalamak” fiili ise sözlükte yok. Ekler tanıdık: “-cı” işi yapanı, “-la-” işin kendisini, “-maz-” yapmamayı anlatır.
Derlemelerde tekerlemenin sonu değişir; kimi hâllerde fiil “takatukalatmak” olur, yani iş başkasına yaptırılır. Burada en kısa ve en yaygın hâllerinden biri var.
Dilin dolaştığı yerler
“Ta-ka-tu-ka” dört hecelidir ve T ile K iki kez yer değiştirir. Dil ucu T için öne, dil arkası K için geriye gider. Bu gidip gelme hızlanınca karışır ve “takatakalar”, “tukatukalar” gibi hatalar çıkar.
En uzun kelime “takatukalamazsa”: yedi hece. Burada “-maz-” eki kolayca yutulur ve cümle tersine döner: takatukacı takatukalamazsa değil, takatukalarsa geri getirmiş olursun. Ekin her sesi duyulmalı.
Ünlüler de “a – a – u – a” diye dizilir. Dudaklar U için yuvarlanmazsa kök bozulur. Aynada dudaklarının U'da öne çıktığını kontrol et.
Basamak basamak çalışmak
Önce kökü sabitle: “takatuka” kelimesini on kez söyle. Sonra ekleri tek tek ekle: “takatukacı”, “takatukaları”, “takatukalamazsa”. Her yeni ek bir basamak; biri temiz çıkmadan ötekine geçme.
Nefesi virgülde, “götür”den sonra al. İkinci yarı en uzun kelimeleri taşır; ona tam nefesle başla ve “geri getir”i sonuna kadar duyur. Bütün metni üç kez durmadan söylediğinde ekler hâlâ yerindeyse hızlan.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Takatuka tekerlemesinin tamamı nedir?
- Burada derlemelerde en sık geçen hâli var: takatukalar takatukacıya götürülür, iş olmazsa geri getirilir. Başka derlemelerde takatukalar “takatukalattırmak için” götürülür; kalıp aynı kalır.
- Takatuka tekerlemesi neden zor?
- Aynı dört heceli kök beş kez geçer ve her seferinde farklı ekler alır. Ağız kökü ezberler, ekleri karıştırır. Zorluk seste değil, eklerin sırasında.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.