Değirmene girdi köpek
Değirmene dalan bir köpeğin başına gelenleri anlatan kısa, uyaklı bir halk tekerlemesi. Köpek kepeği yer, değirmenci de onu döver. “Köpek”, “kötek” ve “kepek” birbirine o kadar benzer ki dil hangisinde olduğunu kaybeder.
Değirmene girdi köpek, değirmenci çaldı kötek; hem kepek yedi köpek, hem kötek yedi köpek.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Tik tak, tik tak, duvardaki saat tıkır tıkır işliyor.
- Gece gelen gemi gündüz gitti, gündüz gelen gemi gece gitti.
- Kadir gara koştu, tren kalktı; Kadir geri döndü, tren geri geldi.
- Dedem gazeteyi indirip kediye baktı, kedi de dikkatle dedeme baktı.
- Tuğba dut topladı, Deniz dutları tepsiye dizdi, Tolga da tadına baktı.
- Kaan topu attı, top tepeden dereye düştü, Doğan da topu dereden kaptı.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Değirmene girdi köpek, değirmenci çaldı kötek;
- hem kepek yedi köpek, hem kötek yedi köpek.
Köpek, kötek, kepek
Üç kelime aynı kalıpta: K, bir ünlü, ortada P ya da T, sonda yine K. Köpek ile kötek arasındaki fark ortadaki P ve T. Köpek ile kepek arasındaki fark ise ilk ünlü. Hızlanınca dil bu farkları siler ve “hem köpek yedi köpek” gibi bir cümle çıkar.
Ö ile E de karışır. Ö'de dudaklar yuvarlanır, E'de yayılır. “Kepek” ile “köpek” art arda geldiğinde dudaklar geç kalır; kepek “köpek”e, köpek “kepek”e döner.
Baştaki “değirmene” ve “değirmenci” kelimelerinde Ğ var. Ğ burada E ile İ'yi birbirine bağlayan hafif bir geçiştir, sert bir G değil. Sert G ile söylemek kulağa yabancı gelir ve ritmi bozar.
Kötek ve kepek ne demek
Kötek sopa ya da dayak demektir; “kötek çalmak” sopayla vurmak, “kötek yemek” de dayak yemektir. Kepek, buğday öğütülürken undan ayrılan kabuk kısmıdır ve değirmende bol bulunur. Köpek değirmene girip kepeği yemiş, karşılığında da dayak yemiş.
Türkçede “yemek” fiili hem yiyecek hem dayak için kullanılır. Tekerlemenin şakası bu: köpek iki şeyi birden “yer”.
Uyakla çalışmak
Önce kafiyeli kelimeleri ayrı söyle, P ile T'yi abartarak: “köpek – kötek”, “kepek – köpek”. Sonra yarımları birleştir.
Nefesi noktalı virgülde al. İkinci yarı aynı kalıbı iki kez tekrarlar: “hem … yedi köpek”. Bu tekrarlarda değişen tek kelime var, kepek ve kötek. Onları vurgulayarak söylersen karışmaz.
Hızlanırken sondaki K'lere dikkat et: “köpek” K ile biter, son K yutulursa kelime “köpe” olur.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Değirmene girdi köpek tekerlemesi ne anlatıyor?
- Kısa ve komik bir hikâye: köpek değirmene girer, kepeği yer, değirmenci de onu döver. Anlam açık olduğu için akılda kolay kalır; asıl iş, benzer kelimeleri hızlı söylerken ayırmak.
- Değirmene girdi köpek hangi sesleri çalıştırır?
- K, P ve T'yi, yani patlayarak çıkan sert sesleri. Ayrıca Ö ile E arasındaki dudak farkını çalıştırır. Kelime sonlarını yutanlar için iyi bir alıştırmadır.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.