Kırk kırık küp
Türkçenin en kısa ve en bilinen K tekerlemelerinden biri. Sekiz kelimenin yedisi K ile başlar. Söylerken dilin arkası bir an bile dinlenmez.
Kırk kırık küp, kırkı da kulpu kırık küp.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Kar yağdı, gar kara gömüldü.
- Kırk katlı keke kırk kaşık krema konur.
- Güneş batıda battı, gökyüzü kızıla döndü.
- Teyzem tatlıyı tattı, tadı tam kıvamında.
- Gökçe gitar, Doğa davul, Kaan keman çaldı.
- Kâğıt kesik, kalem kırık, defter de kayıp.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Kırk kırık küp,
- kırkı da kulpu kırık küp.
Sert K'lerin arasında R ve L
K, dilin arkasıyla damak arasında çıkan sert bir sestir. Bu metinde hemen her hecede bir K var. Yorulunca K'ler yumuşar, G'ye benzer ya da “kırık” iki heceden tek heceye düşer: “kırk küp”.
“Kırk” ile “kırık” en büyük tuzaktır. Fark yalnızca ortadaki I. Hızlı söylerken bu I kaybolur ve iki kelime aynı çıkar; tersi de olur, “kırk” uzayıp “kırık” olur. Cümlenin anlamı bu farka bağlı: kırk tane kırık küp.
İkinci yarıda “kulpu” gelir: K'den sonra L ve P. Burada dil arkadan öne, sonra iş dudaklara geçer. “Kulpu kırık”ta L ile R yan yana düşer; hızlanınca “kurpu” ya da “kulpu kılık” çıkar.
Küp ve kulp
Küp, topraktan yapılmış büyük bir kaptır; eskiden içinde su, pekmez, yağ ya da tahıl saklanırdı. Kulp, kabın tutulduğu kulak biçimindeki kısımdır. Kırk küpün kırkının da kulpu kırık: hiçbiri sağlam değil.
Hızlanmanın yolu
Önce “kırk – kırık” çiftini on kez söyle ve hece sayısını abart: bir hece, iki hece. Bu fark oturmadan bütün metne geçme.
Nefesi virgülde al. İkinci yarı daha uzundur ve son kelime “küp” yutulmaya en açık yerdir; sondaki P'yi tam duyur.
İkinci yarıda “kırkı da” kolayca “kırk da”ya kısalır. Sondaki I'yı duyur: anlam “kırkının da” demektir, yani küplerin hepsi.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Kırk kırık küp hangi sesleri çalıştırır?
- En çok K'yi, dilin arkasıyla çıkan sert sesi. Yanında R ve L de çalışır, çünkü ikisi de K'lerin arasına sıkışmıştır. Kelime sonlarını yutanlar için de iyi bir alıştırmadır.
- Tekerlemede neden kırk küp var?
- Türkçede kırk, “çok” demenin eski bir yoludur: kırk kere söyledim, kırk yılda bir. Tekerlemede sayıdan çok ses için seçilmiş, çünkü “kırk”, “kırık” ve “küp” aynı sesle başlar.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.