Bir tarlaya kemeken ekmişler
Bir tarlaya dadanan iki kirpinin, erkeğin ve dişinin, yırtık kürklerini birbirine eklemesi üzerine kurulu uzun bir halk tekerlemesi. Metin baştan sona K, R ve Ü ile örülüdür. Zorluk, aynı kelime grubunun tekrar tekrar ve küçük değişikliklerle gelmesinde.
Bir tarlaya kemeken ekmişler. İki kürkü yırtık kel kör kirpi dadanmış. Biri erkek kürkü yırtık kel kör kirpi, öteki dişi kürkü yırtık kel kör kirpi. Kürkü yırtık erkek kel kör kirpinin yırtık kürkünü, kürkü yırtık dişi kel kör kirpinin yırtık kürküne; kürkü yırtık dişi kel kör kirpinin yırtık kürkünü, kürkü yırtık erkek kel kör kirpinin yırtık kürküne eklemişler.
Aynı seslerle başka tekerlemeler
- Tuğba dut topladı, Deniz dutları tepsiye dizdi, Tolga da tadına baktı.
- Kaan topu attı, top tepeden dereye düştü, Doğan da topu dereden kaptı.
- Gökte kartal dolaşır, kayada keçi gezer, derede kurbağa vırak vırak öter.
- Dikkatli Doğan dört dakika düşündü, dördüncü dakikada doğru cevabı buldu.
- Annem kurabiyeleri tepsiden kutulara koydu, kutuları da tek tek komşulara götürdü.
- Öğretmen tahtaya kırk kelime yazdı; kırk kelimenin kırkını da kırk öğrenci tek tek okudu.
Bu seslerle bilinen başka tekerlemeler
Nerede nefes alınır
- Bir tarlaya kemeken ekmişler.
- İki kürkü yırtık kel kör kirpi dadanmış.
- Biri erkek kürkü yırtık kel kör kirpi, öteki dişi kürkü yırtık kel kör kirpi.
- Kürkü yırtık erkek kel kör kirpinin yırtık kürkünü,
- kürkü yırtık dişi kel kör kirpinin yırtık kürküne;
- kürkü yırtık dişi kel kör kirpinin yırtık kürkünü,
- kürkü yırtık erkek kel kör kirpinin yırtık kürküne eklemişler.
Kürkü yırtık kel kör kirpi
Metnin çekirdeği beş kelimelik bir grup: “kürkü yırtık kel kör kirpi”. Beş kelimenin dördü K ile başlar, dördünde de R var. Dil arkası K için, dil ucu R için sürekli çalışır. Gruplar art arda gelince bu iki hareket birbirine yetişemez.
Ü ile Ö de zorlar: “kürkü”, “kör”, “kürkünü”, “kürküne”. Dudaklar bu ünlüler için yuvarlanır, “yırtık” ve “kirpi”de yayılır. Hızlanınca dudaklar yarım kalır ve “kürkü” “kirki”ye benzemeye başlar.
Son cümlede asıl tuzak ekler: “kirpinin”, “kürkünü”, “kürküne”. “-nü” ile “-ne” arasındaki fark tek bir ses; biri “neyi”, öteki “neye” sorusunun cevabı. Bu fark kaçarsa kimin kürkünün kime eklendiği anlaşılmaz.
Erkek ve dişi: sırayı tutmak
Metnin mantığı basit: erkek kirpinin kürkü dişininkine, dişininki de erkeğinkine eklenir. Ezberlerken bunu bir resim gibi düşün, önce erkekten dişiye, sonra dişiden erkeğe. Sıra karışırsa metin aynı cümleyi iki kez söylemeye başlar.
Kemekenin ne olduğunu tekerleme söylemez; tarlaya ekilen bir şey, o kadar. Asıl hikâye kirpilerde.
Nefes ve hız
Nefesi her noktada al; son uzun cümlede ise virgüllerde ve noktalı virgülde. Son cümle dört parçadan oluşur ve her parça aynı kalıptadır. Nefesi parça sonunda alırsan kalıp bozulmaz.
Önce çekirdek grubu beş kez durmadan söyle. Sonra “kirpinin yırtık kürkünü” ve “kirpinin yırtık kürküne” parçalarını ayrı çalış. En son bütün metni yavaş, ardından orta hızda söyle. Bu metinde hedef yüksek hız değil: son cümlenin dört parçasında da eklerin yerinde kalması.
Bu tekerleme hakkında sorular
- Kel kör kirpi tekerlemesi neyi çalıştırır?
- K ve R seslerini, ayrıca Ü ve Ö gibi yuvarlak ünlüleri. Uzun olduğu için nefesi ve ekleri sonuna kadar söylemeyi de çalıştırır.
- Kemeken ne demek?
- Tekerlemede tarlaya ekilen bir şeyin adı olarak geçer; sözlükte böyle bir kelime yok. Ne olduğu metinde açıklanmaz ve anlam için önemli değildir; kelime, K'li sesleriyle tekerlemenin geri kalanına uyduğu için oradadır.
Pratiğe devam
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.