Uzun ve zor tekerlemeler
Yetişkinler için uzun ve zor tekerlemeler: “Al şu takatukaları” gibi sonuna kadar takılmadan gitmesi zor olanlar, “Şemsi Paşa pasajında” gibi herkesin dilinin dolaştığı kısa klasikler ve zor seslerle dolu gündelik cümleler. Yavaş başla; her ses net çıktıkça hızlan.
Uzun tekerlemeler
Asıl sınav: sonuna kadar tek hata yapmadan gitmek. Benzer sesler cümle boyunca döner durur; nefesi noktalama işaretlerinde al.
- Bu tarlaya bir şinik kekere mekere ekmişler. Bu tarlaya da bir şinik kekere mekere ekmişler. Bu tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye boz ala boz başlı pis porsuk dadanmış. Bu tarlaya da ekilen bir şinik kekere mekereye de boz ala boz başlı pis porsuk dadanmış. O tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlı pis porsuk, diğer tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlı pis porsuğa demiş ki: “Sen ne zamandan beri bu tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlı pis porsuksun?” O da ona cevaben “Sen ne zamandan beri o tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlı pis porsuksan, ben de o zamandan beri bu tarlaya ekilen bir şinik kekere mekereye dadanan boz ala boz başlı pis porsuğum.” demiş.
- Al şu takatukaları takatukacıya götür, takatukacı takatukaları takatukalamazsa geri getir.
- Sevim süslü şişeye su, süssüz şişeye şerbet koydu; süslü şişe salona, süssüz şişe mutfağa gitti.
- Saz susunca söz başladı, söz susunca saz yine başladı, sabaha kadar saz ve söz sırayla sürdü.
- Öğretmen tahtaya kırk kelime yazdı; kırk kelimenin kırkını da kırk öğrenci tek tek okudu.
- Cengiz çocuklara çanta, Cansu çocuklara ceket, çocuklar da Cengiz'le Cansu'ya çiçek aldı.
- Vedat vapurda Funda'yı, Funda vapurda Vedat'ı bekler; vapur varınca ikisi de vapurdan iner.
- Bugün yağmur yağarsa yürüyüş yarına kalır, yarın da yağmur yağarsa yürüyüş yarım kalır.
- Değirmenci sabah değirmene, öğlen değirmenden mahalleye, akşam mahalleden yine değirmene gider.
- Anlattıklarımızı anlayamayanlara yeniden anlatalım; anlayabilenlere anlatamadıklarımızı da anlatalım.
- Camcı Cevdet çatıdaki çatlak camı çıkardı, çatlak camın yerine çiziksiz cam, çiziksiz camın etrafına da çerçeve taktı.
- Değiştirebileceklerimizi değiştirelim, değiştiremeyeceklerimizi değiştirebileceklerimizden ayırmayı öğrenelim.
- Cuma sabahı Ceylan çarşıya çıktı: çiçekçiden çiçek, çilekçiden çilek, cevizciden ceviz, çaycıdan da çay aldı.
- Kır atlar kırlarda koşar, kırlardan ırmağa varır, ırmaktan su içer, sonra yine kırlara koşar.
- Esra'nın sesi ince, Sezen'in sesi kısık, Şükran'ın sesi şen; üçü birden şarkı söyleyince salonda kimse susmaz.
- Pazarda bir tezgâhta portakal, bir tezgâhta pırasa, bir tezgâhta bamya, bir tezgâhta fasulye var; Begüm hepsinden birer poşet alıyor.
- Hazırlayabileceklerimizi hazırladık, hazırlayamayacaklarımızı da hazırlayabilecek olanlara bıraktık.
Kısa ama zor tekerlemeler
Kısa, ama art arda üç kez hızlıca ve hatasız söyleyen çok az. Benzer sesler yer değiştirir, her tekrarda iş zorlaşır. Her birini art arda üç kez söyle.
- Şemsi Paşa pasajında sesi büzüşesiceler.
- Kırk kırık küp, kırkı da kulpu kırık küp.
- Kartal kalkar dal sarkar, dal sarkar kartal kalkar.
- Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız?
- Şu köşe yaz köşesi, şu köşe kış köşesi, ortada su şişesi.
- Şu yoğurdu sarımsaklasak da mı saklasak, sarımsaklamasak da mı saklasak?
- Bir berber bir berbere “Gel beraber Berberistan'da bir berber dükkânı açalım.” demiş.
- Şişman kedi şiltede, sıska kedi sepette uyuyor.
- Herkes sahile, Mahir dağa; herkes dağa, Mahir sahile.
- Öğretmen öğretir, öğrenci öğrenir, öğrenen de öğretir.
- Ceyda'nın ceketi çok şık, çantası çok şık, çizmesi çok şık.
- Şule sarı balonu şişirdikçe balon şişti, balon şiştikçe Şule şaşırdı.
- Ressam Rıza kara kalemle kara kale, kırmızı kalemle kırmızı kale çizer.
- Gece gelen gemi gündüz gitti, gündüz gelen gemi gece gitti.
- Şu şişeyi şuraya, su şişesini buraya, sos şişesini de sepetin içine sessizce koy.
- Kadir gara koştu, tren kalktı; Kadir geri döndü, tren geri geldi.
Yetişkinler için zor tekerlemeler
Tekerleme gibi değil, gündelik cümle gibi duyulurlar, ama zor seslerle doludurlar. Sunumdan ya da önemli bir görüşmeden önce iyi bir ısınma.
- Sınav sabahı sınıfta ses yok: sıralar sessiz, sorular zor, saat ise susmadan tıkır tıkır işliyor.
- Marangoz Kemal yedi kez ölçtü, bir kez kesti; kestiği tahta yerine tam oturdu, dolabın kapağı da tıkır tıkır kapandı.
- Doktor dikkatle dinledi, dikkatle baktı, dişleri tek tek, dizleri tek tek kontrol etti, sonra da tedaviyi tane tane anlattı.
- Yetiştiremeyeceğimizi düşündüğümüz siparişleri yetiştirdik, yetiştirdiklerimizi de zamanında teslim ettik.
- Başaramayacağımızı söyleyenlere inat, başarabileceklerimizi başardık, başaramadıklarımızı da başarabilenlerden öğrendik.
- Ses sistemi susunca sunucu sesini yükseltti, sözlerini sakin sakin söyledi.
- Dikkatli Doğan dört dakika düşündü, dördüncü dakikada doğru cevabı buldu.
- Bülent bavulunu buldu, pasaportunu bulamadı; pasaportunu buldu, bavulunu bulamadı.
- Hasan sabah kahvesini bahçede, öğle kahvesini sahilde, akşam kahvesini mahalledeki kahvehanede içer.
Tekerlemelerle nasıl çalışılır
- Yavaşça, hece hece ve abartılı bir netlikle: her ek, her ünsüz duyulsun.
- Normal tempo. İki üç kez, tertemiz söyle. Bir ses kayarsa bir basamak geri dön.
- Daha yüksek sesle, odanın öbür ucundan biri dinliyormuş gibi. Aynı tempo, aynı netlik.
- Daha hızlı, ama ancak temiz kalabildiğin hıza kadar. Takılmadan art arda üç kez.
- Sunum: tam sesle, duyguyla, sahnedeymiş gibi. Sonra sıradaki tekerlemeye geç.
Hız, netliğin yan ürünüdür. Bir üst basamağa ancak bulunduğun basamakta kusursuz duyulduğunda geç.
Uzun ve zor tekerlemeler hakkında sorular
- Dünyanın en uzun tekerlemesi hangisi?
- Resmî bir rekor yok. Türkçede en bilinen uzun tekerlemelerden biri “Al şu takatukaları takatukacıya götür”, tek bir uzun kelimeye dayanan en ünlüsü ise “Çekoslovakyalılaştıramadıklarımızdan mısınız?”. Yine de bir tekerlemeyi zor yapan uzunluk değil, yer değiştiren benzer seslerdir.
- Bazı tekerlemeler neden bu kadar zor?
- Ağız bir sesi söylerken sıradaki sesleri hazırlar. S ile Ş ya da R ile L gibi benzer sesler sırayla gelince bu hazırlık karışır ve sesler yer değiştirir. Tekrar işi zorlaştırır: “Kırk kırık küp” bir kez kolaydır, art arda beş kez zordur.
- Uzun tekerlemeler nasıl takılmadan söylenir?
- Önce yavaşça, hece hece söyle. Uzun tekerlemeyi parçalara böl, her parçayı ayrı çalış, sonra birleştir. Nefesi noktalama işaretlerinde al; tempoyu ancak her ses temiz kaldıkça artır.
Diğer tekerlemeler
Ayrıntılar yazıda: Konuşurken kelimeleri yutmak: net konuşmak için ne yapmalı?
Her gün çalış
DramaLab’da tekerlemeler zamanlayıcılı bir egzersiz: “Hızlı tekerleme: hız merdiveni”. Yavaş okumadan hızlıya, netliği kaybetmeden çıkarsın. Yanında ses, hazırlıksız konuşma, ikna ve hikâye egzersizleri de var. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.